Egiturazko kasuak

Abstract

Perpausak, eskuarki, aditzaz gainera, beste zenbait sintagma behar ditu aditzaren inguruan, direla Determinatzaile Sintagmak (DS-ak), direla Adposizio sintagmak (AdpS-ak), direla perpausak (P-ak). Osagai hauek predikatuarekin eta elkarren artean dituzten erlazioak marka jakin batzuen bidez egiten dira ageriko. Euskaraz marka hauek atzizki tankerakoak dira eta dagokien sintagmari itsatsiak joan ohi dira, sintagmaren eskuinaldean. Atzizki hauetako batzuk kasuak dira eta beste batzuk adposizioak. Badira, azkenik, konplementatzaileak.

1. Kasuak (hots, kasu gramatikalak; hemen egiturazko kasuak deituko diegu): Ø (absolutiboa), -i ( datiboa ), - k ( ergatiboa ) eta -en ( genitiboa ).

2. Adposizioak : - n, -tik, -ra, -raino, -rako, -kin, -gatik, -tzat, -z … Hauek morfema itsatsiak dira, ezkerrean ageri den hitzari itsatsirik ageri baitira.

Ohiko adberbioak ere ( atzo, beti, bihar, gero, han, ia, inoiz, ongi, orduan …), adposizio izan ez arren, aurrekoen kide direla aldarrikatuko dugu. Eta orobat, arrunki adposiziotzat (edo batzuetan kokapen izentzat) hartzen direnak ere: gainean, gainera, kontra, ondoren, zehar …

3. Konplementatzaileak : -(e)n/-(e)la, bait-, ba- dira perpaus jokatuetan aurkituko ditugunak. Perpaus jokatugabeek, berriz, gainerako DS-ei zor zaizkien kasu marka eta adposizio berak erakutsiko dituzte: [… -t(z)ea - Ø ] (absolutiboa), [… -t(z)ea-ri ] (datiboa), [… -t(z)ea-k ] (ergatiboa), [… -t(z)e-an ] (inesiboa), [… -t(z)e-tik ] (ablatiboa), [… -t(z)e-ra (adlatiboa), edo [… -tua -Ø] (absolutiboa), [… -tua-ri ] (datiboa), [… -tua-k ] (ergatiboa), [… -tua-z ] (instrumentala) etab.

Kapitulu honetan lau kasu gramatikalak aztertuko dira banan-banan: absolutiboa, datiboa, ergatiboa eta genitiboa. Morfologiatik abiatu eta sintagma bakoitzak zer funtzio sintaktiko izan dezakeen eta nolako adiera duen azalduko dugu.