Aditza eta aditz sintagma

Abstract

Aditz sintagma aditza buru duen egitura da. Buru honen inguruan ibiliko dira, osagarri nahiz adjuntu gisa, DS-ak, AdpS-ak, perpaus jokatuak nahiz jokatugabeak. AS bera, berriz, inflexioaren osagarritzat hartuko dugu, biek batera InflS osatzen dutelarik.

Aditzak, buru den aldetik, bere osagarriak hautatzen ditu. Aditz batzuek mota bateko osagarriak hautatzen dituzte eta beste batzuek, beste batekoak. Horrela, zilegi da aditz iragankorrez (osagarria hautatzen dutenez, eman, ekarri , erosi, ... modukoez, alegia) eta iragangaitzez hitz egitea (osagarririk hautatzen ez dutenez, adibidez, erori, jaio, joan ...). Lehenbizikoei, bestalde, euskal hiztegietan, ohikoa da du motako aditz deitzea, aditz iragangaitzei da aditz deitzea eta datiboa eskatzen dutenei zaio eta dio aditz deitzea. Horien funtsa azalduko da atal honetan, bestelako terminologia bat erabilita bada ere.

Aditz bakoitzaren inguruan biltzen diren osagaiek, argumentuek, sare bat osatzen dutela esan ohi da eta argumentu horietako bakoitzak errol tematiko jakinak ( egile errola, gai errola, hartzaile errola, instrumentua , helburua, iturburua ...) jasotzen dituztela. Hala ere, aditzaren inguruko osagai horiek ez dira mota berekoak ez maila berekoak. Batzuk aditzarekin hertsiki lotuak daude, beste batzuen lotura lasaiago da eta badira, halaber, predikatu baten argumentu barik, gertaera-argumentu baten predikatutzat hartzen direnak, zenbait hizkuntzalariren arabera. Kontu hauen azalpen labur bat ere eskainiko da.